Hepimiz tarih hakkında çeşitli yollarla; dersler, belgeseller ve dönem kitapları aracılığıyla bilgi edindik. Çünkü tarih, kendine has kuralları olan köklü bir disiplindir.
"Tarih nedir?" sorusuna birbirinden farklı tanımlar verilmiş olsa da, bütün bu tanımların birleştiği ortak paydalar bulunmaktadır. Konuyu kelime ve terim anlamı açısından incelediğimizde:
Kelime Anlamı: Türkçede kullandığımız "tarih" kelimesi, Arapçada "v-r-ḫ" kökünden türeyen ve "günlerin zamanını ve vaktini belirlemek" anlamına gelen "ta'rīḫ" (تأريخ) sözcüğünden gelmektedir. Arapçadaki bu kelimenin de öncesi vardır; köken olarak kadim Sami dillerindeki (Arami, İbranice, Akatça) "ay" (gök cismi ve zaman birimi olan kamerî ay) kelimesine dayanır.
Akatçada warḫu / arḫu, Aramice ve Süryanicede yarḫā, İbranicede ise "yâreah" olarak yer alan bu sözcüklerin hepsi "ay" anlamına gelmektedir. Buradan hareketle, zamanla insan ve topluluklara ait olay ile olguların zamanının tespit edilmesinde "ay" kavramının kök rol oynadığı ve tarihin temelinin zamanı kaydetme çabasına dayandığı anlaşılmaktadır.
Türkçede geçmiş bilimi ve olayların yazımı için doğrudan "tarih" kelimesi kullanılırken, Batı dillerinde (örneğin İngilizce history, Fransızca histoire) köken olarak Eski Yunancadaki "historía" (ἱστορία) sözcüğünden türeyen kelimeler tercih edilir. Yunanca kökenli bu kelime "araştırma, soruşturma, tanık olunan veya incelenen olayları aktarma" anlamına gelir.
Dolayısıyla Batı dilleri olayın araştırma ve eleştiri yönünü ön planda tutan bir kelime seçerken, Doğu dilleri ve Türkçe zamanla zamanlama, kronoloji ve kaydetme (tarih/ta'rih) eksenli kelimeyi benimsemiştir.
Terim olarak: Terim olarak "geçmişin bilgisine" tarih denir. Veya daha genel bir tanımla; "olayların seyrinden, maddenin ve eşyanın geçmişinden ve mevcut durumundan bahseden her yazı ve her hikâye" tarihtir. Bilimsel tanımıyla ise tarih; geçmişte yaşamış insan topluluklarının faaliyetlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini, kültürlerini ve medeniyetlerini yer ve zaman göstererek, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayanarak ve tarafsız bir şekilde inceleyen sosyal bir bilim dalıdır.
Kelime anlamı olan "zamanı kaydetmek" ya da "soruşturmak" kavramlarının ötesinde, bilimsel bir disiplin olarak tarihin terim anlamını oluşturan 5 temel unsur bulunmaktadır. Ancak tarih, çeşitli tarihçiler tarafından farklı yönleri dikkate alınarak tekrar tekrar tanımlanmıştır. Zira tarih, olay ve olgulardan meydana gelmektedir.
Bir zaman dilimi içinde meydana gelen başlangıcı ve bitişi belli somut gelişmelere tarihî olay denir; bu olayların uzun bir zaman içinde yayılması, süreklilik kazanması, yeni bir hâl alması ve toplumsal yapılara tesir etmesine ise tarihî olgu denir. Örneğin; 1789 Fransız İhtilali bir tarihî olaydır. Ancak bu ihtilalin etkisiyle dünyada milliyetçilik akımlarının yayılması ve yeni siyasal sistemlerin oluşması ise bir tarihî olgudur. Bu sebeple tarihi tanımlayanlar; olayı, olguyu veya ikisini bir arada anlatma amacı güderek farklı tanımlar yapmaktadırlar.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder